اصطلاح اختلال ریاضی در مورد دانش آموزانی بکار می رود که علیرغم داشتن هوش طبیعی و سلامتی کامل در بینایی و شنوایی، در انجام مهارت های محاسباتی ضعیف هستند.

در این گروه کودکان نقص جدی در یادگیری مهارت های ریاضی از شناخت اعداد گرفته تا عملیات ریاضی و مسائل مربوط به ادراک فضایی و حل مسئله وجود دارد.

معمولا این مشکل به حدی است که در تحصیل و زندگی روزمره مرتبط با مهارت های ریاضی ایجاد اختلال کرده است.

رابطه نیمکره های مغز و ریاضی:

در حدود ۶% از کودکان در سنین مدرسه دچار اختلال ریاضی هستند.

* نیمکره راست مغز:

قدرت حل معما،  خلاقیت و کشف کردن، جهت یابی دارد.

حس لامسه و درک اشیا سه بعدی به این قسمت مربوط است.

این نیمکره به فرآيندهای ادارکی، تصور، تجسم، خيال پردازی، شناخت رنگ و موسيقی و هنر می پردازد و کل نگر است.

نیمکره راست ابتدا کل را می بينيد و بعد اجزا آن را تشخيص می دهد.

سمت راست مغز اساس خلاقيت را تشکيل می دهد.

اکثر سياستمداران و هنرمندان راست مغز هستند.

* نیمکره چپ مغز:

قدرت درک ریاضیات و فلسفه، نظم و طبقه بندی و پردازش اطلاعات را دارد.

با جزئیات سر و کار دارد.

مرکز به یاد سپردن کلمات و اعداد است.

این بخش از مغز ریاضی دانان و فلاسفه و زبان شناسان، فعال تر و بر نیمکره راست، غالب است.

این نیمکره به فعاليت هايی همچون رياضيات، زبان و منطق، حافظه، طبقه بندی ها، تحليل و …اختصاص دارد و به جزئيات امور توجه دارد.

نیمکره چپ مغز، ابتدا اجزا را ديده و سپس آنها را ترکيب نموده و کل را می سازد.

نیمکره چپ مغز، مربوط به  هوش است. 

اکثرحسابداران، وکلا و طراحان بيشتر از سمت چپ مغز خود استفاده می کنند.

برتری يک نيمکره از مغز بر ديگری به معنی عدم استفاده از نيمکره ديگر نيست و هر دو نيمکره با هم ارتباط دارند.

در مجموع فعاليت دو نيمه مغز با هم، شخصيت فرد را می سازند.

علل اختلال ریاضی:

۱) ضعف در مهارتهای زبانی: نقص در درک عملیات ریاضی، مفاهیم و رمزگشایی یا حل مسائل نوشته شده با نمادهای ریاضی.

۲) ضعف در مهارت های ادراکی: مثل خواندن نمادهای عددی یا علائم حسابی و طبقه بندی اشیا و یا ادراک فضایی.

۳) ضعف در مهارتهای توجه: مثل رونویسی درست از اعداد و اشکال، به یاد سپردن عددی که به ستون بعد اضافه می شود و رعایت علائم ریاضی.

۴) ضعف در مهارتهای ریاضی: ضعف در محاسبات ریاضی (جمع-تفریق و …) شمارش اشیا و یادگیری جدول ضرب.

۵) در ک مفاهیم متضاد: مانند سبک و سنگین، بسته و باز، پر و خالی، چپ و راست، دور و نزدیک، درک ارزش پول، درک زمان (گفتن ساعت ) و جهت یابی.

۶) مشکلات عصب شناختی و شخصیتی و عوامل فیزیولوژیکی.

۷) عملکرد پایین هوش غیر کلامی (هوش عملی).

۸) آموزش ضعیف در کلاس درس.

۹) عدم علاقمندی به درس ریاضیات.

۱۰) ضعف در یک یا چند فرآیند روانی پایه از مراحل یادگیری

۱۱) عدم تثبیت غلبه طرفی مغز: کودک برخی کارها را با سمت چپ و برخی دیگر را با سمت راست بدن انجام می دهد.

مثلا: با دست راست می نویسد ولی با پای چپ توپ را می زند و مواردی از این قبیل.

۱۲) تاخیر در رشد: مراحل رشد بخوبی طی نشده است و یا در آن وقفه ایجاد شده است.

۱۳) عوامل محیطی: نقش خانواده و معلمان، نقش فضا و مکان،  نقش کلاس‌های خصوصی،  کمبود وسایل آموزشی ریاضی.

۱۴) عوامل ژنتیکی.

۱۵) عوامل بیوشیمیایی: قبل از تولد- حین تولد- بعد از تولد.

۱۶) ضعف در هماهنگی چشم و دست

تمرینات مختلف جهت درمان اختلال ریاضی:

یکی از دلایل اختلال ریاضی مربوط به اختلال در مراحل رشدی کودک است.

بدین معنی که کودک مراحل رشد خود را به خوبی طی نکرده و یا خیلی دیر به این مرحله رسیده است.

مثلا کودک در ۹ ماهگی هم قادر به نشستن نبوده است و یا والدینش وی را مجبور کرده اند که در ۴ ماهگی بنشیند.

این مرحله از رشد می بایستی در ۶ ماهگی اتفاق بیفتد و بسیاری موارد دیگر که اصطلاحا به آن ” تاخیر در رشد” می گویند.

لذا برخی از تمرینات ذیل جهت جبران مراحلی است که کودک به خوبی طی نکرده است. این تمرینات جهت تقویت نیمکره های مغزی بکار می روند که نهایتا در بهبود عملکرد مغزو در نتیجه پیشرفت در ریاضیات تاثیر فراوان دارند.

تمرینات حرکتی در منزل و یا مراکز مشکلات ویژه یادگیری

* قدم زدن به جلو – عقب – پهلوها و پریدن. (جهت تقویت مهارت های حرکتی)

*سینه خیز رفتن.

*راه رفتن ریتمیک و شمارش مستقیم و معکوس. (تقویت دقت)

*کشیدن شکل و حروف روی قسمت های مختلف بدن با انگشتان  و حدس زدن.

* پرتاب توپ به هدف به تناوب با هر دو دست (جهت تقویت دقت و هماهنگی چشم و دست).

*پرتاب توپ به طرف یکدیگر همواره با نام بردن.

*ضربه به توپ با دست راست، چپ، هر دو دست.

*تنفس عمیق به علاوه گوش دادن به موسیقی. (دقت)

* راه رفتن با چشم بسته و حدس زدن جای اشیا. (دقت-حافظه)

*چرخاندن میله و حرکات بالا و پایین رفتن با انگشتان.

* تمرین چرخش مداد در دست با چپ و راست.

*آموزش خلاقیت و تحریکات یکپارچکی حسی.

*گوش دادن به موسیقی با چشم بسته. (دقت)

* مچاله کردن کاغذ با هر دو دست و پرتاب آن.

*گفتن لطیفه و به خاطر سپاری آن. (حافظه)

*آشنایی و کار با با چرتکه (بدون توجه به این موضوع که: چرتکه در زمانه فعلی قابل استفاده نیست)

* بستن چشم و پیدا کردن راه تمرین مداد شمعي (دقت- ادراک- حافظه)

* آموزش خلاقیت در زمینه های مختلف.

* تمرین حرکات چشم با دنبال کردن چراغ قوه. (دقت بینایی).

*راه رفتن با چشم بسته (تعادل-دقت)

*تاکید روی فعالیت های دستی.

*لی لی کردن با هر پا به صورت جداگانه (تعادل- تثبیت غلبه طرفی مغز)

*چرخاندن توپ روی بدن. (دقت-تعادل)

*تمرین ایستادن روی شانه جهت حفظ تعادل.

*حرکت پاها بصورت دو چرخه. (تقویت مهارت های حرکتی)

*راه رفتن با کتاب روی سرو پرش در این حالت (حفظ تعادل)

آموزش مهارت اجتماعی (مانند: آشنایی به عابر بانک، خرید کردن- پول دادن و …).

*تن آگاهی (شناخت قسمت های مختلف اعضای بدن مانند: دست راست- چشم چپ- پای راست-گوش چپ و …)

*پرتاب کردن و گرفتن توپ (دقت- هماهنگی چشم و دست- تقویت مهارت های حرکتی).

*تمرینات تعادل (ایستادن روی یک پا- راه رفتن روی تخته تعادل- لی لی کردن و …

راهکارها ی آموزشی

*آموزش مطالب درسی با توجه به پایه تحصیلی.

*آموزش مفاهیم (بزرگ- کوچک – کم- زیاد و …).

*شناخت و رسم اشکال ساده هندسی با توجه به پایه تحصیلی.

*عدد نویسی (از هر پایه و هر جایی که مشکل دارد). مثلا اگر دانش آموز پایه پنجم در شناخت  اعداد دو رقمی مشکل دارد می بایستی تمرینات پایه دوم  به بالا را با وی کار کرد.

*تقویت دقت بینایی با استفاده از تمرینات مختلف.

*تقویت دقت و حساسیت شنوایی.

*تقویت حافظه بینایی.

*تقویت حافظه شنوایی. (شعر خوانی- گفتن چند جمله و یا چند کلمه و تکرار آنها  توسط کودک).

*استفاده از پازل جهت تقویت دقت و ادراک کودک.

*طبقه بندی تصاویر، وسایل، و… در شکل ها و اندازه های مختلف.

*کار با ماز. (جهت تقویت دقت- ادراک- هماهنگی چشم و دست).

*پرتاب حلقه جهت هماهنگی چشم و دست و نیز تقویت دقت.

*بازی با دارت (تقویت دقت).

*بازی با مینی بسکتبال (دقت- هماهنگی چشم و دست).

*چسباندن اعداد مغناطیسی روی وایت بردو عدد نویسی با آنها.

*نخ کردن مهره ها در یک رنگ و یا بصورت متناوب در رنگ های مختلف مثلا: یکی آبی- یکی زرد- یکی سبز… دوباره یکی آبی- یکی زرد- یکی سبز و … (دقت و تقویت توالی دیداری).

*کامل کردن تصاویر ناقص. (جهت تقویت ادراک- دقت- هماهنگی چشم و دست- تجسم فضایی)

*شناخت جهات مختلف مانند:راست- چپ- بالا- پایین و … جهت تقویت تجسم فضایی.

*شکل سازی و یا عدد نویسی با خمیر بازی.

*بریدن و چسباندن اشکال مختلف هندسی.

*نقاشی کردن و کپی کردن تصاویر و اعداد مختلف.

*ردیف بندی اشیا با توجه به رنگ- شکل و یا اندازه آنها.

*شناخت تفاوت ها و تشابهات تصاویر و یا اشیا.

*تمرینات نگهداری ذهنی (طول- شکل- اندازه و …).

*تمرینات مربوط به وزن- مساحت- اندازه.

*تمرینات شناخت زمان (روز- ماه- سال- ساعت- هفته- دقیقه- ثانیه و …).

*وصل نقطه چین های اشکال و یا اعداد.

* تمرینات آزمون فراستیک.